Sesten hızlı Concorde’dan gökyüzünün kraliçesi Boeing 747’ye… Sivil havacılığa yön veren efsane yolcu uçakları birer birer emekliye ayrıldı. İşte seyahat alışkanlıklarını değiştiren ve tarihe karışan o dev makineler.
Havacılık dünyası, mühendislik harikası devasa makinelerin gökyüzüne hükmettiği bir sahne. Bazı uçaklar sadece yolcu taşımakla kalmadı, seyahat alışkanlıklarımızı ve teknolojiyi kökten değiştirdi.
1900’lerin başından bu yana yaklaşık 85 bin adet yolcu uçağının imal edildiği hesaplanıyor. Pervaneli ve jet olarak 450’ye yakın yolcu uçağı modeli geliştirildi. Bunlarından arasında bazıları efsaneler arasında yerini alırken, kimisi ise yeterince ilgi görmedi. Peki, havacılık tarihinde efsane olup, günümüzde emekli olan yolcu uçakları hangileri? Haber Aero olarak havacılık tarihine yön veren, emekliye ayrılmış efsane modelleri derledik.
Concorde
Hiç kuşkusuz efsane olan yolcu uçaklarının başında havacılığın süperstarı Concorde geliyor. Ses hızının iki katına çıkabilen delta kanatlı mucize, Londra-New York arasını 3,5 saate indirmişti. İlk uçuşunu 2 Mart 1969’da yapan Concorde, 1976 yılında hizmete girdi. 92 ile 128 arasında yolcu kapasitesiyle hizmet veren süpersonik uçak, yüksek işletme maliyetleri, çevresel kısıtlamalar ve 2000’deki kazanın ardından 2003’te emekli edildi. Yerine hâlâ eşdeğer bir uçak gelmedi.
Gökyüzünün kraliçesi: Boeing 747
Boeing 747-100, gökyüzünün kraliçesi olarak 30 Eylül 1968’de tanıtıldı. Hörgüçlü tasarımıyla dikkati çeken efsane Jumbo jet, ilk iki katlı yolcu uçağı olarak tarihteki yerini aldı. İlk uçuşunu 9 Şubat 1969’da gerçekleştiren Boeing 747-100, 1970 yılında Pan-Am Havayolları’nda hizmete başladı. Her ne kadar bazı modern versiyonları hala uçsa da orijinal “Jumbo Jet” serisi sivil havacılığı demokratikleştiren modeldi. Devasa gövdesiyle kıtalararası uçuşu lüks olmaktan çıkarıp kitlelere sunan efsane uçak 747-100, 1990’ların ortasında emekliye ayrıldı.
Sivil havacılığı başlatan uçak: McDonnell Douglas DC-3
McDonnell Douglas DC-3, modern sivil havacılığı gerçekten başlatan uçak olarak kabul ediliyor. İlk uçuşunu 17 Aralık 1935’te yapan DC-3, Haziran 1936’da American Airlines ile hizmete başladı. DC-3’ten önce havayolları çoğunlukla zarar ediyordu. Bu uçak sayesinde ilk kez; uçuşlar kâr edebilir hale geldi, gece uçuşları yaygınlaştı ve düzenli tarifeli hatlar sürdürülebilir oldu. Tam metal gövdeye sahip DC-3’ler, 21–28 yolcu kapasitesi ile hizmet veriyordu ve yaklaşık 2 bin 400 km menzile sahipti. Pervaneli uçak döneminin zirvesi DC-3, birçok modern uçağın atası olarak kabul ediliyor. Türk Hava Yolları filosunda görev yapan DC-3, 1965’lerde emekli olarak hizmetten çekildi.
İlk kısa ve orta menzilli jet yolcu uçağı: Sud Aviation Caravelle
Dünyanın ilk kısa ve orta menzilli jet yolcu uçağı olan Sud Aviation Caravelle, ilk uçuşunu 27 Mayıs 1955’te yaptı. Avrupa’nın ilk jet yolcu uçağı olan Caravelle, 1959’da hizmete başladı. 80 ile 140 yolcu kapasitesi sunan efsane uçak, arka motor yerleşimi, sessiz ve konforlu kabiniyle öne çıktı. Caravelle, günümüzde yaygın olan arka motorlu kısa menzil jetlerin atası kabul ediliyor. Bugünkü bölgesel jetlerin tasarım dilini oluşturan Caravelle, 1988’de emekliye ayrıldı.
Jet motorlu ilk yolcu uçağı: De Havilland Comet
Dünyanın jet motorlu ilk yolcu uçağı olan De Havilland Comet, ilk uçuşunu 27 Temmuz 1949’da yaptı. Jet çağını başlatan uçak olarak kabul edilen Comet, 2 Mayıs 1952’de British Overseas Airways Corporation’ın Londra-Johannesburg hattında hizmete başladı. Ancak 1954’te birkaç gizemli havada parçalanma kazası yaşadı. Araştırma sonucunda; basınçlandırılmış gövdede metal yorgunluğu ve kare pencerelerde gerilim birikmesi tespit edildi. Bu olay havacılığı kökten değiştirdi, oval pencere tasarımı standart hale geldi. Comet, 1970’li yıllarında ortalarında emekliye ayrıldı.
Konforuyla cezbetti: Lockheed L-1011 TriStar
Lockheed Martin L-1011 TriStar, otomatik iniş sistemleri gibi zamanının çok ötesinde bir teknolojiye ve geniş bir gövdeye sahipti. Üç motorlu bu dev uçak, konforuyla yolcuların ilgisini kazandı ancak ekonomik rekabette Boeing ve McDonnell Douglas’ın gerisinde kaldı. İlk uçuşunu 16 Kasım 1970’te yapan TriStar, 1972 ile 2000 yılları arasında hizmet verdi. Efsane uçak, teknik olarak son derece ileri olmasına rağmen, motor tedarik sorunları ve yoğun rekabet nedeniyle ticari başarıya ulaşamadı. Bugün “hak ettiği değeri görememiş” uçaklardan biri olarak anılıyor.
Dünyanın ilk süpersonik yolcu uçağı: Tupolev Tu-144
Tupolev Tu-144, Sovyetler Birliği’nin Concorde’a yanıtı olarak geliştirildi. Dünyanın ilk süpersonik yolcu uçağı olma unvanını Concorde’dan birkaç ay farkla kapmış olsa da, teknik sorunlar ve yüksek yakıt tüketimi nedeniyle sivil kariyeri çok kısa sürdü. İlk uçuşunu 31 Aralık 1968’de gerçekleştiren süpersonik uçak, ilk tarifeli seferini 1 Kasım 1977’de Aeroflot’un Moskova-Almatı hattında gerçekleşirdi. Concorde’da olmayan düşük hız kontrolü için ön kanatçıkları bulunan efsane uçağın yolculu uçuşlarına 1978’de son verildi.
İngiliz mühendisliğinin gururu: Vickers VC10
Zarif tasarımı ve dört arka motoruyla İngiliz mühendisliğinin gururu olan Vickers VC10, özellikle sıcak iklimlerde ve kısa pistlerdeki yüksek performansıyla dikkat çekti. Havayolu şirketleri için işletmesi zor olsa da havacılık tutkunları için bir estetik harikası olarak tarihteki yerini aldı. İlk uçuşunu 29 Haziran 1962’de yapan uçak 1964 yılında hizmete başladı. 135 ile 151 yolcu kapasitesi sunan VC10, özellikle Afrika ve Asya’daki zorlu meydanlar için geliştirildi ancak ticari olarak sınırlı kaldı. İngiliz efsanesi, 1981 yılında emekli oldu.
Kıtalararası seyahati mümkün hale getirdi: Boeing 707
Boeing 707, ilk başarılı jet yolcu uçağı olarak havacılık tarihindeki yerini aldı. Kıtalararası jet taşımacılığını mümkün hale getiren Boeing 707, 20 Aralık 1957’de gökyüzü ile buluştu. 1958 yılında hizmete başlayan efsane yolcu uçağı, Türk Hava Yolları filosunda da hizmet verdi. Gürültü ve yakıt tüketimi nedeniyle 1983 yılında emekli edildi.
İlk çift motorlu geniş gövdeli yolcu uçağı: A300
Avrupalı havacılık şirketi Airbus, Aralık 1970’te kuruldu. İlk yolcu uçağı olarak ise A300’ü geliştirdi. Airbus, yolcu kapasitesini artıran ve benzersiz operasyonel verimlilik sağlayan ilk çift motorlu geniş gövdeli yolcu uçağı olan A300’ü tanıtarak hava taşımacılığında yeni bir dönemin başlangıcını işaret etti. İlk uçuşunu Ekim 1972’de yapan yolcu uçağı, Mayıs 1974’te Air France filosunda hizmete başladı. Bugüne kadar 561 adet üretilen A300’ün imalatı Temmuz 2007’de sona erdi.
47 tonluk dev taşıma kapasitesi: BelugaST
Resmi adı A300-600ST olan BelugaST, 1990’ların ortasında Airbus tesisleri arasında büyük uçak parçalarını taşımak için geliştirildi. İlk uçuşunu 13 Eylül 1994’te yaptı, 1995’te hizmete girdi.
Devasa üst gövdesi ve açılır burun kapısıyla dikkat çeken uçak, 47 ton taşıma kapasitesi ve yaklaşık 1.600 metreküplük hacmiyle kanat ve gövde bölümlerini Avrupa’daki üretim hatları arasında taşıdı. Beş uçaktan oluşan filo, 20 yılı aşkın süre Airbus’ın üretim zincirinin omurgası oldu.
Daha büyük ve daha yetenekli BelugaXL’in devreye girmesiyle, orijinal BelugaST uçaklarının aktif hizmette tutulmasına artık ihtiyaç kalmadı.
Bu gönderi kategorisi hakkında gerçek zamanlı güncellemeleri doğrudan bildirim almak için tıklayın.
